پارچه قلمکار چیست - مراحل انواع قلمکاری روی پارچه ، مس و فلز در اصفهان

قلم‌کاری یا چیت سازی، هنر چاپ روی پارچه است. قلم‌کاری (یا چیت‌سازی) از جمله هنرهای زیبای سنتی ایران به‌شمار می‌آید که در این هنر، روی پارچه نقش می‌زنند. پارچه‌های قلمکار، معمولا به‌صورتی ساخته می‌شوند که روی یک پارچه کاملا سفید، به وسیله مفتول و پرس، نقش بسته و سپس خشک می‌شوند. به این نقش‌ها در اصطلاح "کار قلمدان" می‌گویند. در قلمکاری به کار بردن مهره‌ها و نخ‌هایی که از جنس ابریشم یا طلای ناب بوده، انجام می‌شود و پس از تزیین یا چاپ طرح بر روی پارچه، آن را در کوره یا در زیر نور خورشید قرار می‌دهند.

در دوره‌ای از سده نوزدهم قلمکاری، صنعت عمده‌ای در هند بوده و علاوه بر تولید جواهرات و دیگر وسایل زینتی، قلمکاری با روش‌های متنوع دیگر نیز رواج داشته است. نقش‌های این هنر، ترکیبی از گل و بوته و خطوط منحنی است که اغلب در اوج پختگی و زیبایی و همراه با ظرافت و دقت فراوان خلق می‌شوند. این هنر به قدری در میان مردم محبوب است که بسیاری از مردم قلمکاری را به‌عنوان هدیه یا سوغات سفر می‌خرند. قلمکارسازی، یکی از صنایع دستی زیبا و پر رونق در بین ایرانیان به‌خصوص در اصفهان است که با وجود عدم توجه مسیولین فرهنگی کشور به هنر و استادکاران با اصالت اصفهانی در حال از بین رفتن است.

بسیاری از شهرهای کشورمان تحت پوشش کارگاه‌های قلمکاری هنرمندان ایرانی هستند. این هنر صنعت در واقع ترکیبی از دو هنر خوشنویسی و چاپ است. قلمکاری به شیوه‌های متفاوت در ایران به شیوه قلم کاری با رنگ یا به وسیله مرکب روی پارچه، کرباس، چینی و مس انجام می‌شود که با وجود تنوع بسیار با ایجاد نقش‌های مختلف و متنوع، جنبه تزیینی پیدا می‌کند. امروزه قلم کاری در قالب تولید انبوه انجام می‌شود و از هنر قلم کاری در تولید کیف، کفش، لباس و صنایع دستی دیگری نیز استفاده می‌شود.نام‌های دیگر این هنر در زبان فارسی عبارتند از، ختایی، اسلیمی، ختایی لفظی، ختایی معنوی، ختایی گل‌دار، ختایی فارسی، ختایی هندی، قلم‌کاری سنتی و. در قلم‌کاری ایرانی از طرح‌های گل‌دار یا نقش‌های اسلیمی استفاده می‌شود. این طرح‌ها بیشتر در کنار رنگ‌های سیاه و لاجوردی کاربرد دارند. در دوران صفوی قلمکاری پیشرفت چشمگیر کرد و هنرمندان اصفهانی و کاشانی و یزدی و شیرازی و تبریزی و. از آن بهره‌مند شدند و توانستند در این زمینه به مدارج عالی برسند. امروزه قلمکاری تنها روی کاغذ نقش نمی‌بندد بلکه در تزیینات و نقش‌های گوناگون روی اجسام نیز به کار می‌رود. قلمکاری، کار کردن با فلزات و غیره و نیز در صحافی به‌کار می‌رود. در نقاشی و طراحی و سفالگری و همچنین در صنعت ابریشم‌بافی و غیره نیز کاربرد دارد. چیت سازی یا قلم‌کاری با طرح دادن روی سطوح مختلف، به‌نوعی از چسباندن قطعات و صفحات به یکدیگر گفته می‌شود که با دست یا با ابزار معمول انجام می‌شود.نقش‌های مورد استفاده در این هنر می‌تواند در نقش‌های تزیینی، نقش مایه‌های اسلیمی، نقاشی، خطوط شکسته نستعلیق و یا در نقاشی‌های مینیاتوری و در مواردی که از ترکیب دو هنر نگارگری و چاپ استفاده می‌شود، با تلفیق هر دوی آن‌ها حاصل شود.