راهنمای فاصله کاشت درختان میوه پیوندی و غیر مثمر در حیاط

فاصله مناسب بین درختان میوه از یک درخت 2 تا 3 متر در نظر گرفته می شود. جهت جلوگیری از ایجاد فاصله زیاد در بین درختان و جلوگیری از افزایش تعداد درختان، در باغات میوه تا حدود 80 % مساحت باغ با کاشت درختان جدید (اغلب درختان غیر مثمر) جایگزین می شود و مابقی سطح باغ (حدود 20 %) با کاشت درخت تازه، در باغات تک پایه و یا یک پایه و ایجاد ردیف های کاشت درختان جدید جایگزین می گردد.

کاشت درخت میوه، در فواصل 10 تا 15 / 1 متر از یکدیگر و در بین درختان چند پایه صورت گرفته و فاصله آنها از یکدیگر برابر 5 / 3 متر می باشد. فاصله کاشت درختان از یکدیگر متناسب با کیفیت و نوع درختان، می تواند از چند سانتی متر تا 2 متر متغیر باشد. همچنین فواصل کاشت درخت در فواصل 3 تا 5 / 2 متر نیز متداول است. فاصله دو درخت در هر متر حدود 1 / 2 متر یا بیشتر برای جابجایی پاجوش ها و سایر گیاهان به صورت عمودی در نظر گرفته می شود.

در حقیقت یکی از معیارهای تعیین کننده و مهم در تولید محصول، فاصله بین درختان است. در کشت‌های گلخانه‌ای که شامل کشت خیار، گوجه فرنگی، فلفل و... می شود، فاصله کاشت از حدود 40 متر شروع و تا بیش از 150 متر ادامه دارد. از آنجایی که فاصله کاشت درختان میوه در باغ و گلخانه در فصل پاییز به بیشترین مقدار می رسد، لذا در این فصل به ازای هر 15 درجه و بالاتر بودن از صفر درجه نسبت به روزهای بلند تابستان یک درخت و در روزهای کوتاه تابستان به ازای هر 5 درجه، سه درخت در باغ کاشته می شود.

یکی دیگر از شاخص‌های اندازه گیری طول دوره رشد درختان میوه در باغات فاصله ردیف درختان میوه از یکدیگر است.  به دلیل اینکه میوه‌های درشت در باغ و مرکبات درشت در گلخانه دیرتر از سایر میوه‌ها جمع آوری می‌شوند، لذا افزایش تعداد درختان برای محصول بیشتر، در واحد سطح و کیفیت محصول از نکات لازم جهت انتخاب باغ برای یک واحد تولیدی است. به طور کلی در یک سیستم به ازای هر درخت بین 10 تا 15 تن میوه (حدود 2 تا 3 کیلوگرم) برداشت می شود. این میزان محصول در یک هکتار از اراضی زراعی یا باغی به روش سنتی حدود 200 تا 300 کیلو گرم در هکتار تخمین زده می شود.

از آنجا که فاصله کاشت درختان میوه از یکدیگر کم است، برداشت محصول در یک هکتار از زمین برای برداشت میوه به روش سنتی حدود 50 تا 60 هزار متر مربع است. (البته این رقم بسته به شرایط خاک و کشت می تواند متغییر باشد) و از آنجا که از یک درخت به عنوان یک محصول بیشتر نمی توان برداشت کرد، به نظر می رسد که فاصله کاشت هر محصول بین 2 تا 4 متر و حداقل آن بین 3 تا 4 هکتار باشد. به عبارت بهتر، با توجه به اینکه فاصله کاشت درخت میوه معمولا حداکثر 8 متر و حداقل آن 20 متر است، طبیعی است که یک درخت به عنوان مثال با محصول 100 کیلوگرم یا بیشتر با محصول 200 کیلوگرم می توان برداشت نمود.

بنابراین به نظر می رسد که باید فاصله کاشت درخت در سطح بیش از 5 متر باشد. یکی از نکات مهم در کاشت درختان میوه رعایت فاصله کاشت است. فواصل کاشت بیش از 5 متر، ممکن است باعث افزایش عملکرد در هر درخت شود و بالعکس. همچنین باغداران باید توجه داشته باشند که نباید با درختان کوچک و ضعیف به کاشت درختان بزرگ بپردازند. در صورتی که با درختان کوچک نیز درختان بزرگ و قوی اقدام به کاشت شود، این امر علاوه بر ایجاد عملکرد بهتر در درختان، به دلیل رشد بهتر درخت، باعث افزایش زیبایی و ایجاد فضای سبز بیشتر نیز خواهد شد.

برای افزایش عملکرد درختان میوه در واحد سطح، بهتر است که فاصله کاشت درختان بین 3 تا 5 متر باشد. همچنین به جای استفاده از نهال های کوچک که تولید کمتری دارند و برای انجام این کار، باغداران باید از نهال های قوی و قوی و یا نهال‌های خود بارور استفاده کنند. به این معنی که نهال های تولید شده باید در هر درخت کاشته شود و فاصله کاشت بین درختان بیشتر نباشد. بنابراین در باغات میوه سردسیری فاصله کوتاه کاشت و فاصله زیاد بوته ها در درختان میوه گرمسیری که شرایط کشت در آنجا متفاوت است، باعث کاهش عملکرد در واحد سطح می گردد. در شرایط طبیعی این فاصله زمانی یک ماه و نیم در نظر گرفته می شود.

در باغات با شرایط ویژه، این فاصله تا چند ماه یا بیشتر نیز قابل افزایش است. در این شرایط باغداران برای مدیریت بهتر میزان تولید محصول در واحد سطح سعی بر آن دارند که فاصله کاشت درختان را با هم و یا با حداقل فاصله از یکدیگر کاهش دهند. بدین منظور توصیه می شود فاصله کاشت محصولات مختلف را با توجه به شرایط اقلیمی محل اجرا، به حداقل رسانده تا در تولید محصول بیشتر موفق گردند.

فاصله کاشت نهال تا زمین جهت جلوگیری از اتلاف آب از نکات بسیار مهم در تولید نهال است. با توجه به اهمیت این موضوع و اینکه فاصله کاشت درختان در باغات مختلف بر روی کیفیت میوه و بازار فروش تاثیر بسیار مهمی دارد. تحقیقات بسیاری در این زمینه در ایران صورت گرفته و نتایج آن به صورت کامل در مقالات معتبر به چاپ رسیده است. به عنوان مثال در یک باغ که دارای 800 درخت با تراکم متوسط است، میزان محصول تولید شده در واحد سطح، حدود 60 درصد از باغ بوده که با فرض اینکه فاصله کاشت درختان در باغ کمتر از 600 متر باشد، میزان تولید سالانه برابر با 6 / 500 هزار تن بوده است.

همچنین با توجه به اینکه تعداد درخت بیشتری در سال به عمل می آید، از تعداد درختان کمتر، میزان محصول کمتری نیز برداشت میشود. در باغات سنتی از جمله باغات شهرستان بهشهر، برای حفظ ساختار پیوند، درختان پیوند شده را به صورت مستقیم از درخت مادری قطع می نمایند. لذا، در سالهای اخیر، هدف اصلی تولید میوه پیوندی و رسیدن محصول بیشتر، کاهش تراکم درختان و کاهش هزینه های تولید بوده است.